Abstract
The article portrays the relations between the Żagań monastery of canons regular and the local Piast princes until the time of sale of the Żagań duchy to the Saxon princes in 1472. Over the space of the 15th century contacts between the monastery and the princes were negative which stemmed mainly from an abrupt and unruly politics performed by the Żagań princes John I and John II as well as the international repercussions related to the appointment of Hussite George of Poděbrady for the kind of Czechs and the Hussites’ invasions in Silesia. These conflicts mostly impacted the economic state of the monastery. The situation calmed down after 1472 when the Żagań duchy came under the rule of Saxon princes.
References
BIBLIOGRAFIA
ŹRÓDŁA
Borgeni K., Rocznik głogowski do roku 1493, opr. W. Mrozowicz, Głogów 2013.
Catalogus abbatum Saganensium, hrsg. G. A. Stenzel, in: Scriptores rerum Silesiacarum, t. 1, Breslau 1835.
Codex diplomaticus Silesiae, t. 24, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Die Kreise Grünberg und Freystadt, hrsg. K. Wutke, Breslau 1908; t. 32, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Kreis Sagan, bearb. v. E. Graber, Breslau 1927.
Lehns-und Besitzurkunden Schlesiens, t. 1, hrsg. C. Grünhagen, H. Margraf, Leipzig 1883.
Politische Correspondenz des Kurfürsten Albrecht Achilles, t. 2, hrsg. F. Priebatsch, Leipzig 1897.
Scriptores rerum Silesiacarum, t. 10, hrsg. H. Margraf, Breslau 1877.
OPRACOWANIA
Chmielewska K., Między chęcią a zakazem. Trudy kierowania klasztorem w czasie konfliktów między władzą świecką a kościelną w relacjach średniowiecznych kronik śląskich, w: W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa między wiarą a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2010
Chmielewska K., Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych, Częstochowa 2015.
Chmielewska K., Klasztor i jego sąsiedzi. Średniowieczni zakonnicy wobec swego najbliższego otoczenia, w: Kościół w Polsce a sąsiedzi. Prace dedykowane profesorowi Markowi Barańskiemu, red. J. Grabowski, T. P. Rutkowski, Warszawa 2017.
Domasłowski J., Znaczenie klasztorów kanoników regularnych we Wrocławiu, Żaganiu i Kłodzku dla rozwoju średniowiecznej sztuki śląskiej, [w:] Sztuki plastyczne na średniowiecznym Śląsku. Studia i materiały, Wrocław – Poznań 1988.
M. Doroz-Turek, The former abbey of Canons Regular of St. Augustine in the context of the city of Żagań, Architectus, t. 32, 2002, z. 2.
Filipek A., Książę, opat, pochówek. Władza księcia a władza opata w świetle Catalogus abbatum Saganensium Ludolfa z Żagania, [w:] Poszukiwanie przeszłości. Szkice z historii metody badań historycznych. Potestas et societas. Władza w średniowiecznej Europie, red. P. Wiszewski, J. Wojtkowiak, Wrocław 2014.
Filipek A., Vis et metus, or How the Monastic Chronicler Ludolf of Sagan Presented the Relationships of Canons Regular with Local Dukes (14 th Century), in: Ecclesia et Violentia: Violence against the Church and Violence within the Church in the Middle Ages, ed. R. Kotecki, J. Maciejewski, Newcastle upon Tyne 2014.
Heinrich A., Geschichte, des Fürstentums Sagan, Sagan 1911.
Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007.
Kapłon M., Książęta śląscy a klasztor kanoników regularnych w Żaganiu w latach 1217-1439, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 126, Historia 19, 1970, s. 133-147.
Karczewska J., Książę Henryk VIII Wróbel (ok. 1360-14 III 1397) i jego rządy w księstwie kożuchowsko-zielonogórskim, „Slezský Sborník. Acta Silesiaca”, 2022, 120, c. 1, s. 5-31.
Karczewska J., Uwagi prozopograficzne nad składem klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu w połowie XV w., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 2007, 62, z. 3, s. 349-355.
Karczewska J., Kożuchów. Studia z dziejów średniowiecznego miasta, Kraków 2018.
Karczewska J., Opat na trudne czasy? O rządach opata Marcina Rinkenberga w Klasztorze Kanoników Regularnych w Żaganiu, Saeculum Christianum 2023, 30, z. 2.
Karczewska J., Początki zielonogórskiej prepozytury kanoników regularnych z Żagania, Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne, t. 122, 2024.
Karczewska J., Warzyn (Worin) – lubuska prepozytura kanoników regularnych reguły świętego Augustyna z Żagania w średniowieczu, (w druku).
Klasztor augustianów w Żaganiu. Zarys dziejów, red. S. Kowalski, Żary 1999.
Machilek F., Ludolf von Sagan und seine Stellung in der Auseinandersetzung um Konziliarsmus und Humanismus, München 1967.
Machilek F., Das Grosse abendlandische Schisma in der Sicht des Ludolf von Sagan, in: Das Konstanzer Konzil, hrsg. R. Baumer, Darmstadt 1977.
Machilek F., Ludolf von Sagan, in: Die deutsche Literatur des Mittelalters, Verfassenlexicon, Berlin-New York 1985, Bd. 5, sp. 977-984.
Mrozowicz W., Średniowieczne śląskie dziejopisarstwo klasztorne, [w:] Tysiącletnie dziedzictwo kulturowe diecezji wrocławskiej, red. A. Barciak, Katowice 2000.
Mrozowicz W., Wokół przeniesienia klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna z Nowogrodu Bobrzańskiego do Żagania (w świetle nieznanego dokumentu z 20 IX 1284 roku), [w:] Memoriae amici et magistri. Studia poświęcone pamięci Prof. Wacława Korty, red. M. Derwich, W. Mrozowicz, R. Żerelik, Wrocław 2001, 101-108.
Pobóg –Lenartowicz A., Kanonicy regularni na Śląsku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 1999.
Pobóg – Lenartowicz A., Kanonicy regularni a miasto na przykładzie Żagania, w: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg – Lenartowicz, Wrocław – Opole 2000, s. 383-392.
Pobóg-Lenartowicz A. Silvestris in moribus erant. O wyższości miasta nad wsią na przykładzie kanoników regularnych w Żaganiu, w: Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu w średniowieczu, Spotkania bytomskie IV, red. S. Moździoch, Wrocław 2000.
Pobóg-Lenartowicz A., Udział klasztorów w kolonizacji i osadnictwie Śląska w średniowieczu (na przykładzie kanoników regularnych), w: Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej, red. A. Barciak, Katowice 2003.
Pobóg-Lenartowicz A., Elementy piśmiennictwa pragmatycznego w twórczości śląskich kanoników regularnych w średniowieczu, [w:] Piśmiennictwo pragmatyczne w Polsce do końca XVIII wieku na tle powszechnym, red. J. Gancewski, A. Wałkowski, Olsztyn 2006.
Pobóg-Lenartowicz A., Próby reform w klasztorach kanoników regularnych w Polsce i na Śląsku w XV wieku, w: Przemijanie i trwanie. Kanonicy Regularni Laterańscyw dawnej i współczesnej Polsce, red. K. Łatak CRL, I. Makarczyk, Kraków 2008.
Proksch C., Klosterreform und Geschichtsschreibung im Spätmittelalter, Köln-Weimar-Wien 1994.
Steller G., Die Anfange des Saganer Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217-1284), „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte”, 1968, 26, cz. 1, s. 19-63.
Steller G., Die Anfange des Saganer Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217-1284), „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte”, 1969, 27, cz. 2, s. 30-52.
Stelmach R., Kopiarz klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu, [w:] Memoriae amici et magistri. Studia poświęcone pamięci Prof. Wacława Korty, red. M. Derwich, W. Mrozowicz, R. Żerelik, Wrocław 2001.
Świerk A., Średniowieczna biblioteka klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu, Wrocław 1965.
Techmańska B., Jan II żagański. Niespokojny książę, sojusznik króla husyty (16 VI 1435-22 IX 1504), Kraków 2014.
Wiszewski P., Miejsce gospodarki w świecie średniowiecznych kanoników regularnych z Żagania, w: Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej, red. A. Barciak, Katowice 2003, s. 314-323.
Witczak Z., Stan badań nad klasztorem kanoników regularnych w Żaganiu w średniowieczu, Studia Zachodnie, t. 21, 2019.
Witczak Z., Pieniądze, władza, pozycja czy ambicja? Przyczyny konfliktu księcia Jana I z opatem kanoników regularnych w Żaganiu Henrykiem Leslavem w pierwszej połowie XV wieku, w: Zazdrość, nienawiść, gniew w przestrzeni historycznej, red. N. Majoch, J. Pieczara, Kraków 2020.
Witczak Z., Działalność gospodarcza i uposażenie klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu do początku XVI wieku”, Opole 2023.
Worbs J. G., Geschichte des Herzogtums Sagan, Züllichau 1795.
ŹRÓDŁA
Borgeni K., Rocznik głogowski do roku 1493, opr. W. Mrozowicz, Głogów 2013.
Catalogus abbatum Saganensium, hrsg. G. A. Stenzel, in: Scriptores rerum Silesiacarum, t. 1, Breslau 1835.
Codex diplomaticus Silesiae, t. 24, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Die Kreise Grünberg und Freystadt, hrsg. K. Wutke, Breslau 1908; t. 32, Die Inventare der nichtstaatlichen Archive Schlesiens. Kreis Sagan, bearb. v. E. Graber, Breslau 1927.
Lehns-und Besitzurkunden Schlesiens, t. 1, hrsg. C. Grünhagen, H. Margraf, Leipzig 1883.
Politische Correspondenz des Kurfürsten Albrecht Achilles, t. 2, hrsg. F. Priebatsch, Leipzig 1897.
Scriptores rerum Silesiacarum, t. 10, hrsg. H. Margraf, Breslau 1877.
OPRACOWANIA
Chmielewska K., Między chęcią a zakazem. Trudy kierowania klasztorem w czasie konfliktów między władzą świecką a kościelną w relacjach średniowiecznych kronik śląskich, w: W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa między wiarą a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2010
Chmielewska K., Klasztor i jego problemy w średniowiecznych śląskich i kłodzkich kronikach kanoników regularnych, Częstochowa 2015.
Chmielewska K., Klasztor i jego sąsiedzi. Średniowieczni zakonnicy wobec swego najbliższego otoczenia, w: Kościół w Polsce a sąsiedzi. Prace dedykowane profesorowi Markowi Barańskiemu, red. J. Grabowski, T. P. Rutkowski, Warszawa 2017.
Domasłowski J., Znaczenie klasztorów kanoników regularnych we Wrocławiu, Żaganiu i Kłodzku dla rozwoju średniowiecznej sztuki śląskiej, [w:] Sztuki plastyczne na średniowiecznym Śląsku. Studia i materiały, Wrocław – Poznań 1988.
M. Doroz-Turek, The former abbey of Canons Regular of St. Augustine in the context of the city of Żagań, Architectus, t. 32, 2002, z. 2.
Filipek A., Książę, opat, pochówek. Władza księcia a władza opata w świetle Catalogus abbatum Saganensium Ludolfa z Żagania, [w:] Poszukiwanie przeszłości. Szkice z historii metody badań historycznych. Potestas et societas. Władza w średniowiecznej Europie, red. P. Wiszewski, J. Wojtkowiak, Wrocław 2014.
Filipek A., Vis et metus, or How the Monastic Chronicler Ludolf of Sagan Presented the Relationships of Canons Regular with Local Dukes (14 th Century), in: Ecclesia et Violentia: Violence against the Church and Violence within the Church in the Middle Ages, ed. R. Kotecki, J. Maciejewski, Newcastle upon Tyne 2014.
Heinrich A., Geschichte, des Fürstentums Sagan, Sagan 1911.
Jasiński K., Rodowód Piastów śląskich, Kraków 2007.
Kapłon M., Książęta śląscy a klasztor kanoników regularnych w Żaganiu w latach 1217-1439, „Acta Universitatis Wratislaviensis” 126, Historia 19, 1970, s. 133-147.
Karczewska J., Książę Henryk VIII Wróbel (ok. 1360-14 III 1397) i jego rządy w księstwie kożuchowsko-zielonogórskim, „Slezský Sborník. Acta Silesiaca”, 2022, 120, c. 1, s. 5-31.
Karczewska J., Uwagi prozopograficzne nad składem klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu w połowie XV w., „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 2007, 62, z. 3, s. 349-355.
Karczewska J., Kożuchów. Studia z dziejów średniowiecznego miasta, Kraków 2018.
Karczewska J., Opat na trudne czasy? O rządach opata Marcina Rinkenberga w Klasztorze Kanoników Regularnych w Żaganiu, Saeculum Christianum 2023, 30, z. 2.
Karczewska J., Początki zielonogórskiej prepozytury kanoników regularnych z Żagania, Archiwa Biblioteki i Muzea Kościelne, t. 122, 2024.
Karczewska J., Warzyn (Worin) – lubuska prepozytura kanoników regularnych reguły świętego Augustyna z Żagania w średniowieczu, (w druku).
Klasztor augustianów w Żaganiu. Zarys dziejów, red. S. Kowalski, Żary 1999.
Machilek F., Ludolf von Sagan und seine Stellung in der Auseinandersetzung um Konziliarsmus und Humanismus, München 1967.
Machilek F., Das Grosse abendlandische Schisma in der Sicht des Ludolf von Sagan, in: Das Konstanzer Konzil, hrsg. R. Baumer, Darmstadt 1977.
Machilek F., Ludolf von Sagan, in: Die deutsche Literatur des Mittelalters, Verfassenlexicon, Berlin-New York 1985, Bd. 5, sp. 977-984.
Mrozowicz W., Średniowieczne śląskie dziejopisarstwo klasztorne, [w:] Tysiącletnie dziedzictwo kulturowe diecezji wrocławskiej, red. A. Barciak, Katowice 2000.
Mrozowicz W., Wokół przeniesienia klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna z Nowogrodu Bobrzańskiego do Żagania (w świetle nieznanego dokumentu z 20 IX 1284 roku), [w:] Memoriae amici et magistri. Studia poświęcone pamięci Prof. Wacława Korty, red. M. Derwich, W. Mrozowicz, R. Żerelik, Wrocław 2001, 101-108.
Pobóg –Lenartowicz A., Kanonicy regularni na Śląsku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 1999.
Pobóg – Lenartowicz A., Kanonicy regularni a miasto na przykładzie Żagania, w: Klasztor w mieście średniowiecznym i nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg – Lenartowicz, Wrocław – Opole 2000, s. 383-392.
Pobóg-Lenartowicz A. Silvestris in moribus erant. O wyższości miasta nad wsią na przykładzie kanoników regularnych w Żaganiu, w: Człowiek, sacrum, środowisko. Miejsca kultu w średniowieczu, Spotkania bytomskie IV, red. S. Moździoch, Wrocław 2000.
Pobóg-Lenartowicz A., Udział klasztorów w kolonizacji i osadnictwie Śląska w średniowieczu (na przykładzie kanoników regularnych), w: Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej, red. A. Barciak, Katowice 2003.
Pobóg-Lenartowicz A., Elementy piśmiennictwa pragmatycznego w twórczości śląskich kanoników regularnych w średniowieczu, [w:] Piśmiennictwo pragmatyczne w Polsce do końca XVIII wieku na tle powszechnym, red. J. Gancewski, A. Wałkowski, Olsztyn 2006.
Pobóg-Lenartowicz A., Próby reform w klasztorach kanoników regularnych w Polsce i na Śląsku w XV wieku, w: Przemijanie i trwanie. Kanonicy Regularni Laterańscyw dawnej i współczesnej Polsce, red. K. Łatak CRL, I. Makarczyk, Kraków 2008.
Proksch C., Klosterreform und Geschichtsschreibung im Spätmittelalter, Köln-Weimar-Wien 1994.
Steller G., Die Anfange des Saganer Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217-1284), „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte”, 1968, 26, cz. 1, s. 19-63.
Steller G., Die Anfange des Saganer Augustinerstiftes in Naumburg am Bober (1217-1284), „Archiv für Schlesische Kirchengeschichte”, 1969, 27, cz. 2, s. 30-52.
Stelmach R., Kopiarz klasztoru kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu, [w:] Memoriae amici et magistri. Studia poświęcone pamięci Prof. Wacława Korty, red. M. Derwich, W. Mrozowicz, R. Żerelik, Wrocław 2001.
Świerk A., Średniowieczna biblioteka klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu, Wrocław 1965.
Techmańska B., Jan II żagański. Niespokojny książę, sojusznik króla husyty (16 VI 1435-22 IX 1504), Kraków 2014.
Wiszewski P., Miejsce gospodarki w świecie średniowiecznych kanoników regularnych z Żagania, w: Korzenie środkowoeuropejskiej i górnośląskiej kultury gospodarczej, red. A. Barciak, Katowice 2003, s. 314-323.
Witczak Z., Stan badań nad klasztorem kanoników regularnych w Żaganiu w średniowieczu, Studia Zachodnie, t. 21, 2019.
Witczak Z., Pieniądze, władza, pozycja czy ambicja? Przyczyny konfliktu księcia Jana I z opatem kanoników regularnych w Żaganiu Henrykiem Leslavem w pierwszej połowie XV wieku, w: Zazdrość, nienawiść, gniew w przestrzeni historycznej, red. N. Majoch, J. Pieczara, Kraków 2020.
Witczak Z., Działalność gospodarcza i uposażenie klasztoru kanoników regularnych w Żaganiu do początku XVI wieku”, Opole 2023.
Worbs J. G., Geschichte des Herzogtums Sagan, Züllichau 1795.