O klasyczności filozofii – propozycja uzupełnienia kanonu filozofii polskiej (na 80-lecie Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego)
PDF

Słowa kluczowe

filozofia klasyczna
współczesna polska filozofia
Lubelska Szkoła Filozofii Klasycznej

Jak cytować

Staroscic, Anna, i Stanisław Janeczek. 2026. „O klasyczności Filozofii – Propozycja uzupełnienia Kanonu Filozofii Polskiej (na 80-Lecie Wydziału Filozofii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego)”. In Gremium. Studia Nad Historią, Kulturą I Polityką 1 (20), 51-88. https://doi.org/10.61826/ig.vi20.522.

Abstrakt

Zwykło się podkreślać suwerenność intelektualną filozofów, niemniej jednak filozofuje się przeważnie w ramach rozmaitych szkół, które preferują różniące się nawet bardzo style filozofowania. Skoro zaś filozofia podejmuje nie tylko wątki teoretyczne, lecz także dotyczące najważniejszych kwestii społecznych czy wręcz egzystencjalnych, kwestia, które style, a co za tym idzie, które szkoły dominują aktualnie w polskiej filozofii, a nawet jaki jest ich rodowód filozoficzny, ideowy czy instytucjonalny, jest interesująca nie tylko dla historyków filozofii. Skoro opiniowanie poszczególnych nurtów może się uwidaczniać w ramach działań rozbudowanego systemu recenzenckiego, to praktyka ta może bowiem wpływać na przyszłość ideową i instytucjonalną polskiej kultury filozoficznej począwszy od pragmatyki awansów akademickich. Kwestia, który styl uprawiania filozofii jest oceniany najwyżej przez środowisko akademickie nabiera znaczenia i z tego względu, że choć filozofia jest dziedziną wiedzy traktowaną jako poznanie najbardziej bezinteresowne, to przecież w istocie uczestniczy też w swoistym rynku idei, choćby ze względu na prestiż uczelni, w których jest uprawiana i nauczana oraz związane z tym środki finansowe przyznawane za/na dokonania wybitne poznawczo i najbardziej społecznie użyteczne.

Przedmiotem artykułu jest kwestia klasyczności filozofii traktowanej jako wyróżnik wartościowego, a nawet wręcz wzorczego sposobu filozofowania. Wskazuje się najpierw na trudności ujawniające się w aktualnym dyskursie filozoficznym dotyczące swoistego rankingu klasyczności typów filozofowania w kręgu filozofii europejskiej czy nawet kultury euroatlantyckiej. Wychodząc zaś z ocen, które formułują podręczniki historii filozofii polskiej wskazuje się na niedocenianie w nich współczesnej filozofii chrześcijańskiej, szczególnie filozofii uprawianej na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. By umożliwić ewentualną korektę tej opinii wskazuje się na możliwość potraktowania filozofowania określanego jako klasyczne w kategoriach jego integralności, począwszy od doceniania maksymalistycznie pojętych zadań filozofii. Skoro zaś integralny typ filozofowania dominował w długich dziejach filozofii, może z wyjątkiem dwóch ostatnich wieków, to argumentuje się, że integralne filozofowanie uwidaczniające się w kręgu dokonań filozofów Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i ośrodków, które tę myśl rozwijają, może być nie tylko podstawą uznania tego stylu filozofowania, określanego jako Lubelska Szkoła Filozofii Klasycznej, właśnie za klasyczny w sensie historycznym i wartościującym, lecz też może pomóc w poszerzeniu jego obecności w ujęciach podręcznikowych.

https://doi.org/10.61826/ig.vi20.522
PDF

Bibliografia

Ajdukiewicz K., Propedeutyka filozofii dla liceów ogólnokształcących, Lwów 1938.
Ajdukiewicz K., Zagadnienia i kierunki filozofii (Teoria poznania, metafizyka), Warszawa 1949.
Anceau É., Histoire de la nation française. Du mythe des origines à nos jours, Paris 2025.
Banaszkiewcz A., Karta Praw Podstawowych jako „uwieńczenie” unijnego systemu ochrony praw człowieka, „Studia Erasmiana Wratislaviensia” 2010, 4, s. 175–193.
Bauman Z., Wieloznaczność nowoczesna. Nowoczesność wieloznaczna, tłum. J. Bauman, Warszawa 1995.
Benedykt XVI, Wróćmy do filozofii, by lepiej zrozumieć współczesność. Do uczestników VI Europejskiego Sympozjum Nauczycieli Akademickich (7 VI 2008), „L’Osservatore Romano” 2008 [wydanie polskie], 29, 7–8, s. 21.
Boużyk M., Mitozofia czyli bankructwo rozumu, „Człowiek w Kulturze” 1993, 1, s. 139–158.
Bronk A., Antyfundamentalistyczny zwrot filozofii ponowożytnej, [w:] Historia filozofii, cz. 3: Meandry przemian, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 10], Lublin 2020, s. 737–753.
Bronk A., Antyfundamentalizm filozofii hermeneutyczno-pragmatycznej i fundamentalizm filozofii klasycznej, „Roczniki Filozoficzne” 1988, 36, 1, s. 159–183.
Bronk A., Filozofia w czasach postmodernizmu, [w:] Co daje współczesnemu człowiekowi studium filozofii klasycznej, red. P. Mazanka, M. Mylik, Warszawa 1997, s. 136–152.
Bronk A., Majdański S., Filozofia w życiu człowieka (w nawiązaniu do idei ks. prof. S. Kamińskiego), „Zeszyty Naukowe KUL” 1997, 40, 3-4(159–160), s. 19–28.
Bronk A., Majdański S., Klasyczność filozofii klasycznej, „Roczniki Filozoficzne” 1991−1992, 39-40, 1, s. 368–372.
Bronk A., Krajobraz postmodernistyczny, „Ethos” 1996, 33–34, s. 79–100.
Brożek A., Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, [w:] Historia filozofii, cz. 1: Style filozofowania, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2020, s. 285–339.
Brubaker W., Citizenship and Nationhood in France and Germany, Cambridge, Mass. 1992.
Buttiglione R., Kilka uwag o sposobie czytania „Osoby i czynu”, [w:] K. Wojtyła, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne, wyd. 3, red. T. Styczeń, Lublin 1994, s. 9–42 (przedruk [w:] Antropologia, red. S. Janeczek [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 1], Lublin 2010, s. 89–120).
Bylica P., Naturalizm metodologiczny jako warunek naukowości w kontekście relacji nauki i religii, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2004, 13, 3(51), s. 163–175.
Chudy W., Eseje o społeczeństwie i kłamstwie, t. 1: Społeczeństwo zakłamane, t. 2: Kłamstwo jako metoda, Warszawa 2007.
Chudy W., Filozofia chrześcijańska, [w:] Metodologia nauk, cz. 2: Typy nauk, red. S. Janeczek, M. Walczak, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 9], Lublin 2019, s. 281–305.
Chudy W., Filozofia wieczysta w czas przełomu. Gdańskie wykłady z filozofii klasycznej z roku 1981, red. M. Chuda, Lublin 2009, s. 29–30).
Chudy W., Refleksja a poznanie bytu. Refleksja „in actu exercito” i jej funkcja w poznaniu metafizykalnym, Lublin 1984.
Chudy W., Rozwój filozofowania a „pułapka refleksji”. Filozofia refleksji i próby jej przezwyciężenia, Lublin 1993 (wyd. 2, 1995).
Co daje współczesnemu człowiekowi studium filozofii klasycznej, red. P. Mazanka, M. Mylik, Warszawa 1997.
Czerkawski J., Lubelska szkoła filozoficzna na tle sytuacji filozofii w powojennej Polsce, „Roczniki Filozoficzne” 1997, 45, 1, s. 166–190.
Czyżewski H., Polowanie na komunę, czyli filozofia polska w jednym słowie. O najnowszej książce Piotra Nowaka, 2023, (736), https://kulturaliberalna.pl/2023/02/14/hubert-czyzewski-piotr-nowak-recenzja-filozofia-polska-komunizm/) [dostęp: 8.09.2025].
Daszkiewcz W., Dole i niedole współczesnej kultury, czyli wobec postmodernizmu, „Summarium” 2018, 47, 67, s. 75–87.
Dembowski B., Spór o metafizykę. Główne poglądy na metafizykę w Polsce na przełomie XIX i XX w., Warszawa 1969.
Domańska E., Badania postkolonialne, [w:] L. Gandhi, Teoria postkolonialna, Poznań 2008, s. 157–165.
Domańska E., Współczesna krytyka antropocentrycznego i eurocentrycznego wymiaru historii, [w:] Wprowadzenie do metodologii historii, red. eadem, J. Pomorski, Warszawa 2022, s. 236–256.
Domański J., Erazm i filozofia. Studium o koncepcji filozofii Erazma z Rotterdamu, Wrocław 1973.
Domański J., Patrystyczne postawy wobec dziedzictwa antycznego, [w:] Historia filozofii, cz. 2: Moc zakorzenienia, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 10], Lublin 2020, s. 153–183.
Droga formacji prezbiterów w Polsce. Ratio instutionis sacerdotalis pro Polonia, Poznań 2021.
Duchliński P., Filozofia chrześcijańska jako tradycja badawcza. Próba analizy w perspektywie filozofii nauki, „Roczniki Filozoficzne” 2021, 69, 2, s. 179–213.
Duchliński P., W stronę aporetycznej filozofii klasycznej. Konfrontacja tomizmu egzystencjalnego z wybranymi koncepcjami filozofii współczesnej, Kraków 2014.
Dydaktyka Filozofii, t. 1–12, red. S. Janeczek, Lublin 2010-2022 [seria wydawnicza].
Encyklopedia filozofii polskiej, t. 1–2, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 2011.
Encyklopedia 100-lecia KUL, komitet redakcyjny A. Dębiński i in., red. E. Gigilewicz i in., t. 1–2, Lublin 2018.
Esfeld M., La philosophie de l’esprit. Une introduction aux débats contemporains, wyd. 3, Paris 2020.
Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, red. A. Brożek, A. Chybińska, Lublin 2016.
„Filo-Sofija” 2014, 14, 3(26): Po co filozofia? – Dlaczego filozofia?
Förster W., Klassische Deutsche Philosophie: Grundlinien Ihrer Entwicklung, Frankfurt am Main 2008.
Furet F., Przeszłość pewnego złudzenia. Esej o idei komunistycznej w XX wieku, tłum. J. Górnicka-Kalinowska, M. Ochab, Warszawa 1996.
Gabryl F., Polska filozofia religijna w wieku XIX, t. 1–2, Warszawa 1913–1914.
Gadacz T., Społeczna funkcja filozofii, „Etyka” 42(2009), s. 7-10.
Gawlikowski K., Dialog międzykulturowy – nagląca potrzeba i trudności, [w:] Filozofia kultury, cz. 2: Meandry współczesnej kultury i sztuki, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 11], Lublin, s. 151–185.
Gawron K.M., O tożsamość europejską – spór Habermasa i Ratzingera, Portal Spraw Zagranicznych, http://www.psz.pl/117-polityka/karolina-maria-gawron-o-tozsamosc-europejska-spor-habermasa-i-ratzingera [dostęp: 7.09.2025].
Gierycz M., Mała pochwała katolicyzmu. Kościół i polityka w późnej nowoczesności, Warszawa 2021.
Gierycz M., Teologia polityczna, [w:] Filozofia społeczna, cz. 1: Praeambula metodologiczne i historyczne, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2022, s. 299–322.
Głombik C., Od „filozofii wieczystej” do „filozofii klasycznej”, [w:] Między recentywizmem a etyką prostomyślności. Księga jubileuszowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Józefa Bańki, red. P. Skudrzyk, Katowice 2005, s. 247–272.
Głombik C., Początki neoscholastyki polskiej, Katowice 1991.
Głombik C., Szkoły w nauce i kultura intelektualna, „AE-Forum. Biuletyn Akademii Ekonomicznej w Katowicach” 2006, 19, s. 4–7.
Gondek P., Projekt autonomicznej filozofii realistycznej. Mieczysława A. Krąpca i Stanisława Kamińskiego teoria bytu, Lublin 2015.
Grzegorczyk A., Postmodernizm przeciwko prawdzie, „Ethos” 1996, 9, 1–2(33–34), s. 150–159.
Grzybowski J., Tożsamość narodowa – heurystyczne dyskusje i polityczne interpretacje, [w:] Filozofia społeczna, cz. 2: Problemy i dyskusje, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2022, s. 565–601.
Habermas J., Między naturalizmem a religią, tłum. M. Pańków, Warszawa 2012.
Habermas J., Między naturalizmem a religią. O potrzebie „post-metafizycznej” refleksji, tłum. M. Łukasiewicz, „Nowa Krytyka. Czasopismo Filozoficzne”, http://www.nowakrytyka.pl/spip.php?article288 [dostęp: 4.01.2015].
Habermas J., Religia potrzebuje nowego przekładu, „Europa” 2004, 1, s. 8.
Halbfass W., Indie i Europa. Próba porozumienia na gruncie filozoficznym, tłum. M. Nowakowska, Warszawa 2008.
Hildebrandt-Wypych D., „Kulturnation” kontra „Verfassungsnation” – historyczny spór wokół obywatelstwa i narodowości w Niemczech, „Studia Edukacyjne” 2016, 40, s. 69–88.
Homa T., Ideowe fundamenty zjednoczonej Europy, [w:] Filozofia społeczna, cz. 2: Problemy i dyskusje, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2022, s. 531–565.
Horkheimer M., Adorno T.W., Dialektyka oświecenia, tłum. M. Łukasiewicz, Warszawa 1994.
Jadacki J.J., Człowiek i jego świat: propedeutyka filozofii, Warszawa 2003.
Jadacki J.J., Orientacje i doktryny filozoficzne. Z dziejów myśli polskiej, Warszawa 1998.
Jaeger W., Paidea. Formowanie się człowieka greckiego, tłum. M. Plezia, H. Bednarek, Warszawa 2001.
Jaeschke W., Arndt A., Die Klassische Deutsche Philosophie nach Kant. Systeme der reinen Vernunft und ihre Kritik 1785–1845, München 2012.
Jakuszko H., Niemiecka filozofia klasyczna, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 7, red. A. Maryniarczyk, i in., Lublin 2006, s. 617-628.
Janeczek S., Dydaktyka filozofii w szkolnictwie europejskim (koncepcje filozofii a sposoby jej upowszechniania), „Summarium. Sprawozdania Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego” 2004, 33, s. 5–24.
Janeczek S., Filozofia chrześcijańska w Lublinie, [w:] Historia filozofii, cz. 1: Style filozofowania, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2020, s. 463–550.
Janeczek S., Filozofia na KUL-u. Nurty – osoby – idee, Lublin 1998.
Janeczek S., Ideologizacja Olimpiady Filozoficznej, „Zeszyty Naukowe KUL” 1997, 40, 3–4(159–160), s. 164–180.
Janeczek S., Jaka filozofia społeczna?, [w:] W kręgu myślenia etycznego, red. J. Synowiec, Kraków 2024, s. 217–231.
Janeczek S., Ks. Idzi Radziszewski jako filozof w kontekście poglądów Désiré Merciera, „Studia Włocławskie” 2022, 24, s. 82–128.
Janeczek S., Logika czy epistemologia? Historycznofilozoficzne uwarunkowania nowożytnej koncepcji logiki, Lublin 2003.
Janeczek S., Lubelska Szkoła Filozofii Klasycznej, „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2006, 18, s. 143–159.
Janeczek S., Między filozofią klasyczną a filozofią chrześcijańską. Filozofia na KUL a odrodzona Rzeczpospolita, „Studia z Historii Filozofii Polskiej” 2018, 13, s. 81–105.
Janeczek S., „Radykalny” racjonalizm Kartezjusza? Z rozważań nad historią teorii nauki, [w:] In persona Christi. Księga na 80-lecie Księdza Profesora Czesława S. Bartnika, t. 2, red. K. Góźdź, Lublin 2009, s. 7–17.
S. Janeczek, „Ratio et fides” – między filozofią integralną a filozofią chrześcijańską. Kilka refleksji na jubileusz chrześcijańskiego Filozofa, [w:] Etyka obowiązku i wartości. Księga jubileuszowa z okazji 40-lecia pracy naukowej i dydaktycznej ks. prof. Ryszarda Monia, red. A. Kobyliński, A. Waleszczyński, Warszawa 2023, s. 103–124.
Janeczek S., Z dziejów genezy nowożytnej filozofii religii. Kartezjusz, [w:] Abiit, non obiit. Księga poświęcona pamięci Księdza Profesora Antoniego Kościa SVD, red. A. Dębiński i in., Lublin 2013, s. 575–587.
Janeczek S., Czerkawski J., Historiografia filozoficzna, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 4, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 2003, s. 500–508.
Jaroszyński P., Klasycyzm, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 5, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 2004, s. 623–624.
Jodkowski K., Wspólnoty uczonych, paradygmaty i rewolucje naukowe, Lublin 1990.
Judycki S., Bóg i inne osoby. Próba z zakresu teologii filozoficznej, Poznań 2010.
Judycki S., Dlaczego filozofia jest trudna?, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2001, 10, 4(40), s. 153–167.
Judycki S., Epistemologia, t. 1–2, Poznań 2020.
Judycki S., O nadziei, jaką daje filozofia, „Filo-Sofija” 2014, 26, 3, s. 17–27.
Judycki S., Zagadka naturalizmu, [w:] Historia filozofii, cz. 3: Meandry przemian, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 10], Lublin 2020, s. 717–735.
Kamiński S., Filozofia, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 5, red. L. Bieńkowski i in., Lublin 1989, kol. 242–256.
Kamiński S., Jak filozofować. Studia z metodologii filozofii klasycznej, red. T. Szubka, Lublin 1989.
Kamiński S., Metody współczesnej metafizyki, [w:] idem, Filozofia i metoda. Studia z dziejów metod filozofowania, red. J. Herbut, Lublin 1993, s. 41–122.
Kamiński S., Nauka i filozofia a mądrość, [w:] idem, Jak filozofować? Studia z metodologii filozofii klasycznej, red. T. Szubka, Lublin 1989, s. 55–61.
Kamiński S., O metodzie filozofii klasycznej, „Roczniki Filozoficzne” 1986, 34, 1, s. 5–20.
Kant I., Co to jest Oświecenie, tłum. A. Landman, [w:] T. Kroński, Kant, Warszawa 1966, s. 164–173.
Klassische Deutsche Philosophie. Wege in die Zukunft, red. M. Lewin, Paderborn 2024.
Die Klassische Deutsche Philosophie und ihre Folgen, red. M. Hackl, Ch. Danz, Wien 2017.
Klasyczny, [w:] Słownik języka polskiego, t. 1, red. M. Szymczak Warszawa 1978, s. 926.
Kleszcz R., Filozofowie polscy wieku dwudziestego w spojrzeniu autorskim, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 2023, 32, 3(127), s. 335–226.
Koj L., Po co filozofować?, [w:] „Christianitas et cultura Europae”. Księga Jubileuszowa Profesora Jerzego Kłoczowskiego, red. H. Gapski, t. 1, Lublin 1998, s. 817–819.
Kołakowski L., Filozofia pozytywistyczna. Od Hume’a do Koła Wiedeńskiego, Warszawa 2009.
Kołakowski L., Jezus ośmieszony. Esej apologetyczny i sceptyczny, tłum. D. Zańko, posłowie J.A. Kłoczowski, Kraków 2014.
Kopania J., Szkice kartezjańskie, Kraków 2009.
Kornat M., Czy rewolucja bolszewicka zaprogramowała wiek XX. Spór o źródła totalitaryzmu trwa nadal, „Tygodnik Powszechny” 2007, 45, nr 7(3058).
Kowalczyk D., „Zły” i „dobry” postmodernizm, czyli w jakich czasach żyje współczesny teolog, „Warszawskie Studia Teologiczne” 2019, 32, 3, s. 18–35.
Krajewski K., Personalizm etyczny w lubelskiej szkole filozoficznej, [w:] Etyka, cz. 1: Koncepcje etyki, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 5], Lublin 2016, s. 229–261.
Krasnodębski Z., Upadek idei postępu, Kraków 2009.
Krąpiec M.A., Czym jest filozofia klasyczna?, „Roczniki Filozoficzne KUL” 1997, 45, 1, s. 156–165.
Krąpiec M.A., Dzieła, t. 1–23, Lublin 1991–2002.
Krąpiec M.A., Filozofia i filozofie, „Więź” 1959, 2, 6, s. 45–56; toż [w:] idem, Człowiek, kultura, uniwersytet, wybór i oprac. A. Wawrzyniak, Lublin 1982, s. 311–320.
Krąpiec M.A., Metafizyka. Zarys teorii bytu, wyd. 2, Lublin 1978.
Krąpiec M.A., Neotomizm, „Znak” 1958, 10, 6, s. 623–633; toż [w:] idem, Człowiek, kultura, uniwersytet, wybór i oprac. A. Wawrzyniak, Lublin 1982, s. 263–274.
Krąpiec M.A., Poznawać czy myśleć. Problemy epistemologii tomistycznej, Lublin 2000.
Krąpiec M.A., Kamiński S., Z teorii i metodologii metafizyki, Lublin 1962 (wyd. 3 popr. 1994).
Krąpiec M.A., Kamiński S., Zdybicka Z.J., Jaroszyński P., Wprowadzenie do filozofii, Lublin 1992.
Krąpiec M.A., Kamiński S., Zdybicka Z.J., Maryniarczyk A., Jaroszyński P., Wprowadzenie do filozofii, wyd. 2, Lublin 2003, 2012.
Krokos J., Odsłanianie intencjonalności, Stare Kościeliska 2013.
Księga jubileuszowa na 50-lecie Wydziału Filozofii KUL, red. A.B. Stępień, J. Wojtysiak, Lublin 2000.
Kubina W., Ogólna charakterystyka postmodernizmu (aspekt filozoficzny), „Sympozjum” 1998, 2, 2(3), s. 13–22.
Kuliniak R., Pandura M., Ratajczak Ł., Filozofia po ciemnej stronie mocy. Krucjaty marksistów i komunistów polskich przeciwko lwowskiej szkole filozoficznej Kazimierza Twardowskiego, cz. 1-3, Kęty 2018–2021.
Kwiatkowski F., Filozofia wieczysta w zarysie, Kraków 1947; wyd. 2, t. 1–3, Komorów 2009.
Lekka-Kowalik A., O metafizyczne podstawy etyki przywództwa, „Roczniki Filozoficzne” 2005, 73, 2, s. 283–291.
Lekka-Kowalik A., A Post-truth Theory of Truth, „Ethos” 2024, 37, 2(146), s. 23–38.
Lekka-Kowalik A., Duma T., „Via ad veritatem”. O metodach uprawiania filozofii w szkole lubelskiej, [w:] Lubelska Szkoła Filozoficzna. Historia – koncepcja – spory, red. A. Lekka-Kowalik, P. Gondek, Lublin 2019, s. 146–173.
Leszczyński D., Fazy filozofii podmiotu: Kartezjusz, Kant, Husserl, [w:] Historia filozofii, cz. 3: Meandry przemian, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 10], Lublin 2020, 391–414.
Lubelska Szkoła Filozoficzna. Historia – koncepcje – spory, red. A. Lekka-Kowalik, P. Gondek, Lublin 2019.
Lubelska Szkoła Filozoficzna w porównaniach, red. J. Wojtysiak, Z. Wróblewski, A. Gut, Lublin 2019.
Mackiewicz W., Wprowadzenie, [w:] Polska filozofia powojenna, t. 1, red. idem, Warszawa 2001, s. 9-135.
Manikowski M., Sapientia – Scientia – Metafisica. Uwagi na marginesie tekstu Stanisława Kamińskiego o mądrości, „Logos i Ethos” 2020, 1(53), s. 7–29.
Maritain J., Sztuka i mądrość, tłum. K. Górska, K. Górski, Warszawa 2001.
Marrou H.-I., Historia wychowania w starożytności, tłum. S. Łoś, Warszawa 2023.
Maryniarczyk A., Metoda metafizyki realistycznej, Lublin 2005.
Maryniarczyk A., Realistyczna interpretacja rzeczywistości, Lublin 2005.
Maryniarczyk A., System metafizyki. Analiza przedmiotowo-zbornego poznania, Lublin 1991.
Maryniarczyk A., Krąpiec M.A., Lubelska Szkoła Filozoficzna, [w:] Powszechna encyklopedia filozofii, t. 6, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 2005, s. 532–550.
Mikucki K., Tomizm polski 1846–1965, Kraków 2015.
Miodoński L., Całość jako paradygmat rozumienia świata w myśli niemieckiej przełomu romantycznego. Analiza wybranych problemów, Wrocław 2001.
Miodoński L., Filozofia – nauka – religia w idealizmie niemieckim, [w:] Historia filozofii, cz. 3: Meandry przemian, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 10], Lublin 2020, s. 357–388.
Morawiec E., O nowoczesności w filozofii różnych epok historycznych. Studium z historii pojęcia nowoczesności, Warszawa 2012.
Morawiec E., Odkrycie metafizyki egzystencjalnej: studium historyczno-analityczne, Warszawa 1994 (toż jako: Odkrycie egzystencjalnej wersji metafizyki klasycznej: studium historyczno-analityczne, Warszawa 2004).
Morawiec E., Mazanka P., Metafizyka klasyczna w wersji egzystencjalnej: podstawowe zagadnienia z metafizyki, Warszawa 2006.
Mylik M., Spór o stanowisko filozoficzne Stefana Pawlickiego (1839–1916), „Lumen Poloniae: studia z filozofii polskiej” 2012, 1, s. 193–225.
Mylik M., Stefan Pawlicki jeden z prekursorów nauki polskiej, Warszawa 2005.
Nowak P., Filozofowie (w trzech słowach), Warszawa 2022.
Oborski P., Neoscholastyka w swojej genezie, teorii i praktyce, Poznań 1947.
Palacz R., Klasycy filozofii polskiej, wyd. 2 poprawione, Zielona Góra 2024.
Park P., Africa, Asia, and the History of Philosophy: Racism in the Formation of the Philosophical Canon, 1780–1830, Albany 2013.
Pastuszka J., Trwałe wartości filozofii chrześcijańskiej na tle nowoczesnych prądów filozoficznych, „Roczniki Filozoficzne” 1948, 1, s. 1–41.
Pencuła M., Ateistyczna apologetyka religii we współczesnej filozofii polskiej, Warszawa 2020.
Pencuła M., Leszek Kołakowski o religii, „Edukacja Filozoficzna” 2016, 61, s. 77–105.
Piechowiak M., Aksjologiczne podstawy „Karty praw podstawowych Unii Europejskiej”, „Studia Prawnicze” 2003, 1(155), s. 5–29.
Pieróg S., Myśl polskiego romantyzmu w tradycji europejskiej, [w:] Filozofia polska w tradycji europejskiej, red. idem i in., Warszawa 2011, s. 109–129.
Pieróg S., Pokusa ideologii. Studia i szkice o filozofii polskiej epoki romantyzmu, Warszawa 2020.
Plantinga A., Naturalizm metodologiczny?, tłum. R. Plato, [w:] Metodologia nauk, cz. 1: Czym jest nauka?, red. S. Janeczek, M. Walczak, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 9], Lublin 2019, s. 603–653.
Polish Logic 1920–1939, red. S. McCall, Oxford 1967.
Polska filozofia narodowa, red. M. Straszewski, Kraków 1921.
Possenti V., Filozofia po nihilizmie: spojrzenie na przyszłość filozofii, tłum. J. Merecki, Lublin 2003.
Possenti V., Filozofia po nihilizmie, tłum. J. Merecki, [w:] Filozofia społeczna, cz. 2: Problemy i dyskusje, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2022, s. 9–39.
Possenti V., Nihilizm teoretyczny i „śmierć metafizyki”, tłum. J. Merecki, Lublin 1998.
Possenti V., Trzecie żeglowanie: filozofia bytu a przyszłość metafizyki, tłum. J. Merecki, Lublin 2006.
Powszechna encyklopedia filozofii, t. 1–10, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 2000–2009.
Przychodzień J., Discourses of Postmodernism. Multilingual Bibliography. Part (1951-1993), Amherst 2000, https://www.researchgate.net/profile/Janusz_Przychodzen/publication/326586983
_Multilingual_and_International_Bibliography_of_Postmodernism_Part_1951-1993/data/5b57f1f
70f7e9bc79a60a621/multilingual-bibliography-postmodernism-janusz-przychodzen.pdf [dostęp: 26.05.2025].
La Querelle des Anciens et des Modernes. XVIIe – XVIIIe siècles, red. A.-M. Lecoq, Paris 2001.
Quine W.V., Epistemologia znaturalizowana, [w:] idem, Granice wiedzy i inne eseje filozoficzne, tłum. B. Stanosz, Warszawa 1986, s. 106–125.
Radziszewski I.B., Teologia a nauki przyrodnicze, [w:] Ks. Idzi Benedykt Radziszewski, Pisma, red. S. Janeczek, M. Maciołek, R. Charzyński, Lublin 2009, s. 239–269.
Ratzinger J., Europa Benedykta w kryzysie kultur, tłum. W. Dzieża, Częstochowa 2005.
Ratzinger J., Wiara – prawda – tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata, tłum. R. Zajączkowski, Kielce 2004.
Rembierz M., Jak (powinno się) rozumieć i uprawiać filozofię? O koncepcji filozofii wypracowanej przez Stanisława Kamińskiego, [w:] Stanisław Kamiński, red. K.M. Wolsza: Kraków 2019, s. 21–39.
Rembierz M., Realizm metafizyczny jako inspiracja myśli pedagogicznej. O refleksji antropologiczno-pedagogicznej Stefana Swieżawskiego i jej znaczeniu dla teorii wychowania oraz analiz metapedagogicznych, „Polska Myśl Pedagogiczna” 2016, 2, 2, s. 135–174.
„Roczniki Filozoficzne” 1969, 17, 1 – cały numer.
Rogacz D., Spór o etnocentryzm w filozofii historii a sprawa chińska, „Filo-Sofija” 2016, 32, 1, s. 21–40.
Romantyzmy polskie, red. A. Dziedzic i in., Warszawa 2016.
Rozmowy o filozofii, red. A. Zieliński, A. Bagiński, J. Wojtysiak, Lublin 1996.
Simons P., Filozofia logiczna, antyirracjonalizm i równość płci. Trzy atuty Oświecenia lwowsko-warszawskiego, [w:] Fenomen Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, red. A. Brożek, A. Chybińska, Lublin 2016, s. 24–26.
Sitek S., Warszawska szkoła historyków idei. Między teorią a teraźniejszością, Warszawa 2000.
Skoczyński J., Woleński J., Historia filozofii polskiej, Kraków 2010.
Skolimowski H., Polish analytical philosophy. A survey and a comparison with British analytical philosophy, New York 1967.
Sokal A., Bricmont J., Modne bzdury. O nadużywaniu pojęć z zakresu nauk ścisłych przez postmodernistycznych intelektualistów, tłum. P. Amsterdamski, A. Lewańska, Warszawa 2004.
Spór o charakter narodowy filozofii polskiej. Antologia tekstów 1810-1946, wybór i wstęp S. Pieróg, Warszawa 1999.
Spór o mesjanizm, t. 1–2, oprac. A. Wawrzynowicz, Warszawa 2015-2017.
Spór o podmiotowość. Perspektywa interdyscyplinarna, red. A. Warmbier, Kraków 2018.
Stasiewicz[-Jasiukowa] I., Poglądy na naukę w Polsce okresu Oświecenia na tle ogólnoeuropejskim, Wrocław 1967.
Stępień A.B., Elementy filozofii, Lublin 1980, wyd. 3, 1986.
Stępień A.B., Rola ks. prof. Stanisława Kamińskiego w rozwoju środowiska filozoficznego KUL, [w:] Zadania filozofii we współczesnej kulturze, red. Z.J. Zdybicka, Lublin 1992, s. 81–89.
Stępień A.B., Wstęp do filozofii, Lublin 1976 (wyd. 5, 2007).
Stępień A.B., W poszukiwaniu istoty człowieka (Z fenomenologii i metafizyki bytu ludzkiego), [w:] tenże, Studia i szkice filozoficzne, red. A. Gut, Lublin 2001, t. 2, s. 17–48.
Strzelecki R., Post-Truth, As Seen From the Perspectives of Sociology, Logic, and Metaphysics. Introductory Remarks, „Ethos” 2024, 37, 2, s. 39–57.
„Studia Philosophica Wratislaviensia” 2014: Obecność filozofii.
Studia z filozofii Boga, t. 1–6, red. B. Bejze, Warszawa 1968–1993 [seria wydawnicza].
Studia z filozofii Boga, religii i człowieka, t. 1–7, red. J. Sochoń, i in., Warszawa 2002–2017 [seria wydawnicza].
Swieżawski S., Dzieje europejskiej filozofii klasycznej, red. Z. Nerczuk i in., Warszawa–Wrocław 2000.
Swieżawski S., Etos historyka filozofii, [w:] Historia filozofii, cz. 1: Style filozofowania, red. S. Janeczek, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 12], Lublin 2020, s. 271–281.
Swieżawski S., Maritainowi dług wdzięczności, „Znak” 1974, 26, 2(236), s. 139–153.
Swieżawski S., Zagadnienie historii filozofii, Warszawa 1966.
Szymaniec P., Heglowski model nowoczesnego państwa, „Studia Erasmiana Wratislaviensia. Acta Studentium” 2008, 3, s. 21–40.
Szymaniec P., Pojęcie narodu w filozofii dziejów Johanna Gottfrieda Herdera, „Studia Erasmiana Wratislaviensa. Acta Studentium” 2008, 1, s. 18–36.
Talmon J.L., O demokracji totalitarnej, „Znak” 1992, 2(443), s. 67–80.
Talmon J.L., The Origins of Totalitarian Democracy, London 1952.
Tatarkiewicz W., Historia filozofii, t. 1, wyd. 7, Warszawa 1970.
Tischner J., Etyka solidarności, Kraków 1981.
Tkaczyk M., Jan Skoczyński, Jan Woleński, „Historia filozofii polskiej, Kraków: Wydawnictwo WAM 2010, ss. 567. Seria: Myśl Filozoficzna SBN 978-83-7505-442-2, „Roczniki Filozoficzne” 2011, 59, 1, s. 90–96.
Tomizm konsekwentny, red. A. Andrzejuk, Warszawa 2022.
Tomizm polski 1879–1918. Słownik filozofów, red. B. Listkowska, A. Andrzejuk, Radzymin 2014.
Tomizm polski 1919–1945. Słownik filozofów, red. B. Listkowska, A. Andrzejuk, Radzymin 2014.
Tomizm polski 1946–1965. Słownik filozofów, red. B. Listkowska, A. Andrzejuk, Radzymin 2014.
Torzewski A., Czym jest postmodernizm? Głos po latach, „Studia Philosophica Wratislaviensia” 2024, 19, 2, s. 77–106.
Tyl M., Charyzma i doktryna. Spór o filozofię chrześcijańską w Polsce (1950–1989), Katowice 2024.
Tyszka K., Samotność duszy. Dziedzictwo wiary i rozumu w (po)nowoczesności, Warszawa 2014.
Wawrzyniak A., Współczesna kultura potrzebuje filozofii uniwersalnej, [w:] Rozmowy o filozofii, red. A. Zieliński, A. Bagiński, J. Wojtysiak, Lublin 1996, s. 111-136.
Wendland M., Wpływ filozofii oświecenia na rewolucję francuską – zarys problemu, „Filo-Sofija” 2017, 1(36), s. 577–592.
Wojtysiak J., Dlaczego nie jestem naturalistą, [w:] 27 podróży filozoficznych. Przewodnik (nie tylko) Pascala, red. M. Iwanicki, J. Jarocki, Lublin 2018, s. 28–29.
Wojtysiak J., Filozofia i życie, Kraków 2007.
Wojtysiak J., Jak to jest być filozofem, czyli o filozofach i filozofii, „Ethos. Kwartalnik Instytutu Jana Pawła II KUL” 2015, 28, 4(112), s. 19–39.
Wojtysiak J., Pochwała ciekawości, Kraków 2003.
Wojtysiak J., Teistyczna filozofia nauki, [w:] Metodologia nauk, cz. 1: Czym jest nauka?, red. S. Janeczek, M. Walczak, A. Starościc [seria: Dydaktyka Filozofii, t. 9], Lublin 2019, s. 577–602.
Wojtysiak J., Frydrych J., Vademecum nauczyciela. Wdrażanie podstawy programowej w szkole ponadpodstawowej. Filozofia. Etyka, Warszawa 2019.
Wojtysiak J., Iwanicki M., Źródła mądrości. Podręcznik do filozofii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy, Lublin 2020.
Woleński J., Filozofia polska w perspektywie międzynarodowej, „Kwartalnik Filozoficzny” 2014, 42, 1, s. 5–25.
Woleński J., Bardzo mało ludzi przewidywało w XIX w., że po nim nastąpi wiek XX (St. J. Lec), „Diametros” 2005, 6, s. 189-198.
Woleński J., Filozoficzna Szkoła Lwowsko-Warszawska, Warszawa 1985, 1997.
Woleński J., W obronie naturalizmu, [w:] 27 podróży filozoficznych. Przewodnik (nie tylko) Pascala, red. M. Iwanicki, J. Jarocki, Lublin 2018, s. 25–27.
Woleński J., Wykłady o naturalizmie, Toruń 2016.
M. Wódka [Wodawski], Naród według A.D. Smitha i jego znaczenie dla katolickiej nauki społecznej, „Rozprawy Społeczne/ Social Dissertataions” 2020, 14, 1, s. 1–14.
Zdybicka Z.J., O wierność rzeczywistości i pełną prawdę o człowieku – Polska Szkoła Filozofii Klasycznej, „Summarium” 1980, 9, s. 109–115.
Zadania filozofii we współczesnej kulturze, red. Z.J. Zdybicka, Lublin 1992.
Zadania współczesnej metafizyki, t. 1–24, red. A. Maryniarczyk i in., Lublin 1999-2024 [seria wydawnicza].