Abstrakt
Historia trofeum z Tilurium sięga schyłku XIX wieku, gdy w roku 1886 na polu Ante Bilića, podczas prac rolniczych odkryto wapienną płytę o wymiarach 1,36 x 1,04 x 0,24 m, a niedługo później mniejszy element 0,48 x 0,53 x 0,28 m, który miał pochodzić z tego samego monumentu . Oba fragmenty kilkukrotnie prezentował w swoich tekstach Nenad Cambi. Według badacza ze Splitu kamienne płyty z reliefem trofeum, jeńców i inskrypcją, miały być częścią tropajonu wystawionego w obozie w Tilurium przez Legion VII, po stłumieniu buntu w Panonii z lat 6 – 9, a precyzyjniej po triumfie Tyberiusza ex Ilurico (12 r.). W niniejszym artykule pragnę zasugerować jednak inną możliwość interpretacji tego monumentu, w związku z czym raz jeszcze przeanalizowane zostaną wszystkie dostępne źródła na temat konfliktu i sposobów celebrowania zwycięstwa w Bellum Batonianum
Bibliografia
Abramić M., O predstavama Ilira na antiknim spomenicima, “Časopis Za zgodovino in narodopisje”, (32) 1937, pp. 7 -19.
Alföldy G., Tilurium, ein römische Legionslager in Dalmatien, “Banner Jahrbücher” 165 (1965) pp. 105-7.
Cambi N., Gardunski tropej, in: “Cetinska krajina od prethistorije do dolaska Turaka: znanstveni skup, Sinj, 3-6. VI 1980”, ed. Ž. Rapanić, Split 1984, pp. 77 - 92.
Cambi N., Rimski vojni tropeij u Dalmaciji, “Adrias: zbornik radova Zavoda za znanstveni i umjetnički rad Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Splitu”, 17 (2011), pp. 125 - 150.
Cambi N., Salona and Tilurium, Two Interconnected Stone Carving Centres,”Arheološki radovi i rasprave” 19 (2020), pp. 7 - 30.
Castellvi G., Les trophées-tours romains: permanence et evolutions des trophées de bataille, du IIe s. av. J.-C. au IIe s. apr. J.-C., in: “Colonne Trajane et trophées romains”, ed. C. C. Petolescu, M. Galinier, F. Matei-Popescu, Bucharest 2015, pp. 207–258.
Cesarik N., Roman Auxiliary Forts in Dalmatia: The Case of Tilurium, “Journal of Ancient History and Archaeology”, 6 (2019), pp. 27 - 41.
Degrassi A., Inscriptiones Italiae: Fasti et Elogia. Fasti anni Numani et Iuliani, vol. 13 (2), Roma 1963.
Dzino D., Illyricum in Roman Politics, 229 BC-AD 68, Cambridge 2010.
Hölscher T., The Transformation of Victory into Power: From Event to Structure, in: “Representation of war in ancient Rome”, ed. S. Dillon, K. Welch, Cambridge 2006, pp. 27–48.
Ibarra A., Legions and locals: Roman provincial communities and their trophy monuments (PHD dissertation, unpublished).
Janssen A.J., Het AntiekeTropaion, Ledenberg-Gent 1957.
Kinnee L., The Trophy Tableau Monument in Rome: from Marius to Caecilia Metella, “Journal of Ancient History” 4 (2016), pp. 191 - 239.
Kinnee L. , The Greek and Roman Trophy: from Battlefield Marker to Icon of Power, London – New York 2018.
Kountouri E., Petrochilos N., Zoumbaki S., The Tropaion of Sulla over Mithridates VI Eupator: A First Approach, in: “What’s New in Roman Greece?”, ed. V. Di Napoli et al., Athens 2018, pp.. 359—368.
Östenberg I., Staging the World Spoils, Captives, and Representations in the Roman Triumphal Procession,
Oxford 2009.
Parker H. M. D., The Roman Legions, New York 1957.
Picard G. Ch., Les Trophees romains, Paris I957.
Radman-Livaja I., The Roman Army in Dalmatia, “MEFRA” 134 (2022), pp. 31–66.
Sanader M., Toncinić D., Gardun – antički Tilurium, in: “Nalazi rimske vojne opreme u Hrvatskoj = Finds of the Roman military equipment in Croatia”, ed. I. Radman-Livaja, Zagreb 2010, pp. 33-54.
Šašel Kos M., The Roman conquest of Dalmatia and Pannonia under Augustus - some of the latest research results, in: “Fines imperii - imperium sine fine?”, ed. G. Moosbauer, R. Wiegels, Rahden 2011, pp. 107- 117. Sawiński P., Łuki triumfalne i honoryfikacyjne jako forma uczczenia członków rodziny cesarskiej w okresie pryncypatu, “Meander” 69 (2014), pp. 109 - 139.
Sawiński P., Holders of Extraordinary imperium under Augustus and Tiberius. A Study into the Beginnings of the Principate, London, New York 2021.
Schmuhl Y. Römische Siegesmonumente republikanischer Zeit. Untersuchungen zu Ursprüngen, Erscheinungsformen und Denkmalpolitik, Hamburg 2008.
Swan P., The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio's Roman History Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), Oxford 2004.
Turner B., War Losses and Worldview: re-viewing the Roman funerary altar at Adamclisi, “The American Journal of Philology”, 134 (2013), pp. 227–304.
Wilkes J.J. , Dalmatia, London 1969.
Zaninović M., Ilirsko pleme Delmati, Šibenik 2007.
Zaninović M., Rimska vojska u Iliriku, in: “Nalazi rimske vojne opreme u Hrvatskoj = Finds of the Roman military equipment in Croatia”, ed. I. Radman-Livaja, Zagreb 2010, pp. 13 - 32.
Alföldy G., Tilurium, ein römische Legionslager in Dalmatien, “Banner Jahrbücher” 165 (1965) pp. 105-7.
Cambi N., Gardunski tropej, in: “Cetinska krajina od prethistorije do dolaska Turaka: znanstveni skup, Sinj, 3-6. VI 1980”, ed. Ž. Rapanić, Split 1984, pp. 77 - 92.
Cambi N., Rimski vojni tropeij u Dalmaciji, “Adrias: zbornik radova Zavoda za znanstveni i umjetnički rad Hrvatske akademije znanosti i umjetnosti u Splitu”, 17 (2011), pp. 125 - 150.
Cambi N., Salona and Tilurium, Two Interconnected Stone Carving Centres,”Arheološki radovi i rasprave” 19 (2020), pp. 7 - 30.
Castellvi G., Les trophées-tours romains: permanence et evolutions des trophées de bataille, du IIe s. av. J.-C. au IIe s. apr. J.-C., in: “Colonne Trajane et trophées romains”, ed. C. C. Petolescu, M. Galinier, F. Matei-Popescu, Bucharest 2015, pp. 207–258.
Cesarik N., Roman Auxiliary Forts in Dalmatia: The Case of Tilurium, “Journal of Ancient History and Archaeology”, 6 (2019), pp. 27 - 41.
Degrassi A., Inscriptiones Italiae: Fasti et Elogia. Fasti anni Numani et Iuliani, vol. 13 (2), Roma 1963.
Dzino D., Illyricum in Roman Politics, 229 BC-AD 68, Cambridge 2010.
Hölscher T., The Transformation of Victory into Power: From Event to Structure, in: “Representation of war in ancient Rome”, ed. S. Dillon, K. Welch, Cambridge 2006, pp. 27–48.
Ibarra A., Legions and locals: Roman provincial communities and their trophy monuments (PHD dissertation, unpublished).
Janssen A.J., Het AntiekeTropaion, Ledenberg-Gent 1957.
Kinnee L., The Trophy Tableau Monument in Rome: from Marius to Caecilia Metella, “Journal of Ancient History” 4 (2016), pp. 191 - 239.
Kinnee L. , The Greek and Roman Trophy: from Battlefield Marker to Icon of Power, London – New York 2018.
Kountouri E., Petrochilos N., Zoumbaki S., The Tropaion of Sulla over Mithridates VI Eupator: A First Approach, in: “What’s New in Roman Greece?”, ed. V. Di Napoli et al., Athens 2018, pp.. 359—368.
Östenberg I., Staging the World Spoils, Captives, and Representations in the Roman Triumphal Procession,
Oxford 2009.
Parker H. M. D., The Roman Legions, New York 1957.
Picard G. Ch., Les Trophees romains, Paris I957.
Radman-Livaja I., The Roman Army in Dalmatia, “MEFRA” 134 (2022), pp. 31–66.
Sanader M., Toncinić D., Gardun – antički Tilurium, in: “Nalazi rimske vojne opreme u Hrvatskoj = Finds of the Roman military equipment in Croatia”, ed. I. Radman-Livaja, Zagreb 2010, pp. 33-54.
Šašel Kos M., The Roman conquest of Dalmatia and Pannonia under Augustus - some of the latest research results, in: “Fines imperii - imperium sine fine?”, ed. G. Moosbauer, R. Wiegels, Rahden 2011, pp. 107- 117. Sawiński P., Łuki triumfalne i honoryfikacyjne jako forma uczczenia członków rodziny cesarskiej w okresie pryncypatu, “Meander” 69 (2014), pp. 109 - 139.
Sawiński P., Holders of Extraordinary imperium under Augustus and Tiberius. A Study into the Beginnings of the Principate, London, New York 2021.
Schmuhl Y. Römische Siegesmonumente republikanischer Zeit. Untersuchungen zu Ursprüngen, Erscheinungsformen und Denkmalpolitik, Hamburg 2008.
Swan P., The Augustan Succession: An Historical Commentary on Cassius Dio's Roman History Books 55-56 (9 B.C.-A.D. 14), Oxford 2004.
Turner B., War Losses and Worldview: re-viewing the Roman funerary altar at Adamclisi, “The American Journal of Philology”, 134 (2013), pp. 227–304.
Wilkes J.J. , Dalmatia, London 1969.
Zaninović M., Ilirsko pleme Delmati, Šibenik 2007.
Zaninović M., Rimska vojska u Iliriku, in: “Nalazi rimske vojne opreme u Hrvatskoj = Finds of the Roman military equipment in Croatia”, ed. I. Radman-Livaja, Zagreb 2010, pp. 13 - 32.