Abstract
Streszczenie
Artykuł przedstawia analizę kariery Marcusa Domitiusa Valerianusa, rzymskiego senatora z Prusy w Bithynii, którego działalność z przełomu II i III wieku n.e. znana jest z siedmiu inskrypcji. Autorka tekstu dowodzi, że Valerianus nie pochodził z rodu senatorskiego, lecz był homo novus, który rozpoczął służbę jako ekwita, prawdopodobnie pełniąc funkcję praefectus cohortis (za panowania Caracalli), zanim awansował do stanu senatorskiego jako tribunus laticlavius. Jego kariera obejmowała wszystkie typowe urzędy senatorskie – od kwestury po konsulat. Na etapie pretorskim sprawował aż siedem funkcji, w tym dwa dowództwa legionów i namiestnictwa pięciu prowincji. Konsulat otrzymał dopiero za rządów Gordianusa III, co autorka interpretuje jako rezultat utraty wpływowych patronów (Iulia Maesa, Comazon) oraz polityką cesarską wobec homines novi.
W artykule zestawiono karierę Valerianusa z modelową ścieżką awansu tribuni laticlavii, co pozwala wskazać istotne odchylenia wynikające z jego pochodzenia społecznego. Autorka proponuje także nową rekonstrukcję jego cursus honorum, z uwzględnieniem niezbędnych korekt chronologicznych.
References
Ameling 1985: W. Ameling, Die Inschriften von Prusias ad Hypium, Bonn 1985.
Barbieri 1952: G. Barbieri, L’albo senatorio da Settimio Severo a Carino (193–285), Roma 1952.
Dietz 1980: K. Dietz, Senatus contra principem. Untersuchungen zur senatorischen Opposition gegen Kaiser Maximinus Thrax, München 1980.
Duncan-Jones 2016: R. Duncan-Jones, Power and Privilege in Roman Society, Cambridge 2016.
Eck 1997: W. Eck, Der Neue Pauly 3, 760 [Domitius II 26], Stuttgart 1997.
Groag 1943: E. Groag, Prosopographia Imperii Romani saec. I, II, III, editio altera, t. III, Berlin 1943.
Hächler 2019: N. Hächler, Kontinuität und Wandel des Senatorenstandes im Zeitalter der Soldatenkaiser, Prosopographische Untersuchungen zu Zusammensetzung, Funktion und Bedeutung des amplissimus ordo zwischen 235–284 n. Chr., Leiden 2019.
Halfmann 1982: H. Halfmann, Die Senatoren aus den kleinasiatischen Provinzen des römischen Reiches vom 1. bis 3. Jahrhundert (Asia, Pontus-Bithynia, Lycia-Pamphylia, Galatia, Cappadocia, Cilicia) [w:] Epigrafia e ordine senatorio, Atti del Colloquio Internazionale AIEGL, vol. II , Roma 1982.
Laflı 2020: E. Laflı, Eskiçağ’dave Bizans Dönemi’nde Gerede İlçesi Arkeolojisive Tarihi: Bilinen Yazıtve Sikkelerin Işığında Krateia-Flaviopolis Üzerine Bir Değerlendirme/ Archaeology and history of Gerede in Antiquity and Byzantine period: an assesment on Cratea-Flaviopolis through formerly published inscriptions and coins, Arkeolojive Sanat 164 (2020), s. 117–146.
Lambrechts 1937: P. Lambrechts, La composition du Sénat romain de Septime-Sévere a Dioclétien (193–284), Budapest 1937.
Leunissen 1989: P.M.M. Leunissen, Konsuln und Konsulare in der Zeit von Commodus bis Severus Alexander (180–235 n. Chr.). Prosopographische Untersuchungen zur senatorischen Elite im römischen Kaiserreich, Amsterdam 1989.
Nollé 1993: J. Nollé, Side in Altertum, Bonn 1993.
Okoń 2017: D. Okoń, Album senatorum, vol. I, Senatores ab Septimii Severi aetate usque ad Alexandrum Severum (193–235 AD), Szczecin 2017.
Okoń 2018: D. Okoń, Album senatorum, vol. II, Senators of the Severan Period (193–235 AD). A Prosopographic Study, Szczecin 2018.
Okoń 2023: D. Okoń, Military Tribunate in The Careers of Roman Senators of the Severan Period. Part 4. Governorships of Praetorian and Consular Provinces, Eos 2023, s. 163–192.
Okoń 2024: D. Okoń, Tribunus militum. Kariery senatorskie rzymskich trybunów wojskowych w epoce Sewerów, Szczecin 2024.
PIR2: Prosopographia Imperii Romani saec. I, II, III, (eds) E. Groag, A. Stein, L. Petersen, K. Wachtel, W. Eck, M. Heil and J. Heinrichs, Berlin 1933–2015 (editio altera).
Robert 1965: L. Robert, “Bulletin Epigraphique”, 1965, nr 394.
Rémy 1989: B. Rémy, Les carrières sénatoriales dans les provinces romaines d’Anatolie au Haut-Empire (31 av. J.-C. – 284 ap. J.-C.) (Pont-Bithynie, Galatie, Cappadoce, Lycie-Pamphylie et Cilicie), Istanbul – Paris 1989.
Sartre 2000: M. Sartre [w:] Epigraphai. Miscellanea epigrafica in onore di Lidio Gasperini, (ed.) G. Paci, s. 971–990, Rome 2000.
Thomasson 1975: B.E. Thomasson, Senatores procuratoresque Romani nonnulli, quorum cursus honorum munerumve post volumina Prosopographiae Imperii Romani edita aut innotuerunt aut melius noti sunt, quomodo rei publicae operam dederint, Göteborg 1975.
Thomasson 1984: B.E.Thomasson, Laterculi praesidum, vol. I, Arlöv 1984.
Tuğrul 1963: L. Tuğrul, “Bulletin Epigraphique” 1963, nr 263.