Abstrakt
Artykuł prezentuje krótki rys historii miejscowości Przytok, w której na cmentarzu komunalnym zachował się fragment pomnika poświęconego poległym w I wojnie światowej mieszkańcom wsi. Rozpoczyna się historią upamiętniania żołnierzy zabitych w działaniach wojennych i ewolucją tego procesu, którego finałem było zakładanie wojskowych cmentarzy oraz fundowanie obiektów poświęconych poległym. Druga część pracy opisuje, jak wspomniane pomniki powstawały i wyglądały, przedstawiono tutaj kilka przykładów z miejscowości otaczających Zieloną Górę oraz kilka pomników znajdujących się w Niemczech. Praca w ostatniej części zajmuje się inskrypcją na pomniku, w której zostali wymienieni mieszkańcy Przytoku. Polegli zostali poddani analizie, w której autor postarał się o identyfikację żołnierzy oraz o przybliżenie ich losów na frontach Wielkiej Wojny.
Bibliografia
Źródła
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Księga urodzeń, sygn. 89/307/0/1/18.
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Księga urodzeń, sygn. 89/307/0/1/10.
Opracowania
Ariés P., Człowiek i śmierć, Warszawa 1992.
Das Grünberger Realgymnasium, [w:] Grünberger Hauskalender: Heimatkalender auf das Jahr 1924 für die Kreise Grünberg und Freystadt, Grünberg 1924.
Edmonds J. E., Military Operations France and Belgium, 1914, London 1992.
Ellis J., Cox M., The World War I Databook, Aurum 2001.
Foerster A., Geschichtliches von den Dörfern des Grünberger Kreises, Grünberg i. Schlesien 1905.
Fosten D., Marrion R., The German Army 1914-1948, Oxford 2011.
Galik P., Krzyż Żelazny, „Odkrywca” 2007, nr 2, s. 48.
Gilbert M., Pierwsza wojna światowa, Poznań 2003.
Gutowska K., Niechciane dobra kultury: chronić czy niszczyć?, [w:] Dziedzictwo kulturowe – konteksty odpowiedzialności, red. K. Gutowska, Warszawa 2003.
Haythornthwaite P.J., The World War One Source Book, London 1993.
Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914-1918), Chaumont 1919.
Joachim E., Familiengeschichte des gräflich Finck von Finckensteinschen Geschlechts: Darstellg u. biograph. Nachrichten, t. 1, Klasing 1920.
Kolbuszewski J., Cmentarze, Wrocław 1996.
Korniluk I., Zielonogórzanie, mieszkańcy Grünberg in Schlesien polegli podczas I wojny światowej, „Studia Zielonogórskie”, t. 15, Zielona Góra 2009, s. 219-257.
Leszczyński v. R., 50 Jahre Geschichte des königlich preussischen 2. posenschen Infanterie-Regiments Nr. 19, 1813 bis 1863, Luxemburg 1863.
Metzler J.C., Historia narodowego cmentarza w Arlington, [w:] Cementary Art ‒ Sztuka Cmentarna ‒ L’art de Cimetiere, Wrocław 1995.
Młyńska A., „Setkom tysięcy, co imion nie mają na Grobie... ”, Szadkowicki cmentarz wojenny z okresu bitwy Łódzkiej, „Biuletyn Szadkowski” 2013, t. 13.
Molenda L., Nazwy dawnych zawodów i statusów: glosariusz niemiecko-polski opatrzony przykładami odręcznego zapisu z akt pruskich urzędów stanu cywilnego z terenu Wielkopolski (1874-1918), Mnichowo–Gdańsk 2016.
Möller H., Geschichte der Ritter des Ordens pour le mérite im Weltkrieg, Bd. 1: A–L., Berlin 1935.
Mosse G.L., Fallen Soldiers Reshaping Memory of the World Wars, New York‒Oxford 1990.
Pajewski J., Pierwsza wojna światowa 1914-1918, Warszawa 1991.
Pencakowski P., Cmentarze I wojny światowej ‒ geneza ideowa w rzeczywistości historycznej i artystycznej, [w:] Śmierć ‒ przestrzeń ‒ czas ‒ tożsamość w Europie Środkowej około 1900, Kraków 2002.
Pencakowski P., Cmentarze z I wojny światowej jako walor antropogeniczny okolicy Łodzi, „Turyzm” 2004, t. 14, z. 2.
Perthes J., Gothaisches genealogisches Taschenbuch der deutschen gräflichen Häuser, Gotha 1874.
Priesdorff v. K., Soldatisches Führertum, Bd. 4, Hamburg 1936.
Ruhmeshalle unserer Alten Armee, Berlin 1927.
Schubert J., Pochówki żołnierskie w tradycji historycznej do czasów I wojny światowej. Powstanie cmentarzy wojskowych, „Czasopismo Techniczne” 2011, z. 16.
Schubert J., Służby grobownicze armii austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej w czasie I wojny światowej (1915-1918), „Architektura, Czasopismo Techniczne” 2011, t. 108, z. 16.
Ślipiec J., Garnizon sulechowski i jego jednostki w latach 1698-1919, „Biuletyn Akademii Obrony Narodowej” 2004, nr 4, s. 104-110.
Tunbridge J.E., Ashworth G.E., Dissonant heritage: the management of the past as a resource in conflict, Chichester–New York 1996.
Zedlitz-Neukirch L., Neues preussisches Adels-Lexicon, oder Genealogische und diplomatische Nachrichten von den in der preussischen Monarchie ansässigen oder zu derselben in Beziehung stehenden fürstlichen, gräflichen, freiherrlichen und adeligen Häusern etc, t. 3, Liepzig1 1837.
Zedlitz-Neukirch L., Neues preussisches Adels-Lexicon, oder Genealogische und diplomatische Nachrichten von den in der preussischen Monarchie ansässigen oder zu derselben in Beziehung stehenden fürstlichen, gräflichen, freiherrlichen und adeligen Häusern etc., t. 4, Leipzig 1837.
Zuber T., The Battle of the Frontiers. Ardennes 1914, Stroud–Gloucestershire 2009.
Opracowania online i strony internetowe
Formacje armii cesarstwa niemieckiego, http://wiki-de.genealogy.net/
Głowiak M., Straty armii pruskiej w pierwszej wojnie światowej, http://www.wtg-gniazdo.org
Heimatkalenderauf das Jahr 1924 für dieKreise Grünberg und Freystadt, artykuł przetłumaczony artykuł przez Agnieszkę Czarnecką dostępny na www.tplmw.drzonow.eu
House S., The Battle of the Ardennes 22 August 1914, https://kclpure.kcl.ac.uk/portal
Kosmala G., Chylińska D., Trudne dziedzictwo. Upamiętnienia poległych podczas I wojny światowej żołnierzy niemieckich na Śląsku, www.zgrit.uni.wroc.pl
Lisiecka M., Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego, www.lwkz.pl
Listy poległych, http://des.genealogy.net
Maciuszczak W., Poznański Pułk Piechoty nr 58 (3 Posenschen Infanterie-Regiment Nr 58.), www.glogow.pl
Mościpan B., Pomnik poległych w Płotach, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Przybymierzu, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Starym Kisielinie, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Ostrzycach, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Zaborze, www.tplmw.drzonow.eu
Niemieckie cmentarze wojenne, www.volksbund.de
Pomniki poświęcone ofiarom I Wojny Światowej we wsiach powiatu oleśnickiego, www.olesnica.
nienaltowski.net
Projekt tworzenia drzew genealogicznych, www.geni.com
Spis mieszkańców Przytoku z 1933 r., https://adressbuecher.genealogy.net
Strona genealogiczna, www.billiongraves.com
Strona genealogiczna, www.vongoetze.com
Strona o niemieckich pomnikach poległych, www.denkmalprojekt.org
Szlaki bojowe niemieckich dywizji, www.militaerpass.net
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Księga urodzeń, sygn. 89/307/0/1/18.
Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, Księga urodzeń, sygn. 89/307/0/1/10.
Opracowania
Ariés P., Człowiek i śmierć, Warszawa 1992.
Das Grünberger Realgymnasium, [w:] Grünberger Hauskalender: Heimatkalender auf das Jahr 1924 für die Kreise Grünberg und Freystadt, Grünberg 1924.
Edmonds J. E., Military Operations France and Belgium, 1914, London 1992.
Ellis J., Cox M., The World War I Databook, Aurum 2001.
Foerster A., Geschichtliches von den Dörfern des Grünberger Kreises, Grünberg i. Schlesien 1905.
Fosten D., Marrion R., The German Army 1914-1948, Oxford 2011.
Galik P., Krzyż Żelazny, „Odkrywca” 2007, nr 2, s. 48.
Gilbert M., Pierwsza wojna światowa, Poznań 2003.
Gutowska K., Niechciane dobra kultury: chronić czy niszczyć?, [w:] Dziedzictwo kulturowe – konteksty odpowiedzialności, red. K. Gutowska, Warszawa 2003.
Haythornthwaite P.J., The World War One Source Book, London 1993.
Histories of Two Hundred and Fifty-One Divisions of the German Army Which Participated in the War (1914-1918), Chaumont 1919.
Joachim E., Familiengeschichte des gräflich Finck von Finckensteinschen Geschlechts: Darstellg u. biograph. Nachrichten, t. 1, Klasing 1920.
Kolbuszewski J., Cmentarze, Wrocław 1996.
Korniluk I., Zielonogórzanie, mieszkańcy Grünberg in Schlesien polegli podczas I wojny światowej, „Studia Zielonogórskie”, t. 15, Zielona Góra 2009, s. 219-257.
Leszczyński v. R., 50 Jahre Geschichte des königlich preussischen 2. posenschen Infanterie-Regiments Nr. 19, 1813 bis 1863, Luxemburg 1863.
Metzler J.C., Historia narodowego cmentarza w Arlington, [w:] Cementary Art ‒ Sztuka Cmentarna ‒ L’art de Cimetiere, Wrocław 1995.
Młyńska A., „Setkom tysięcy, co imion nie mają na Grobie... ”, Szadkowicki cmentarz wojenny z okresu bitwy Łódzkiej, „Biuletyn Szadkowski” 2013, t. 13.
Molenda L., Nazwy dawnych zawodów i statusów: glosariusz niemiecko-polski opatrzony przykładami odręcznego zapisu z akt pruskich urzędów stanu cywilnego z terenu Wielkopolski (1874-1918), Mnichowo–Gdańsk 2016.
Möller H., Geschichte der Ritter des Ordens pour le mérite im Weltkrieg, Bd. 1: A–L., Berlin 1935.
Mosse G.L., Fallen Soldiers Reshaping Memory of the World Wars, New York‒Oxford 1990.
Pajewski J., Pierwsza wojna światowa 1914-1918, Warszawa 1991.
Pencakowski P., Cmentarze I wojny światowej ‒ geneza ideowa w rzeczywistości historycznej i artystycznej, [w:] Śmierć ‒ przestrzeń ‒ czas ‒ tożsamość w Europie Środkowej około 1900, Kraków 2002.
Pencakowski P., Cmentarze z I wojny światowej jako walor antropogeniczny okolicy Łodzi, „Turyzm” 2004, t. 14, z. 2.
Perthes J., Gothaisches genealogisches Taschenbuch der deutschen gräflichen Häuser, Gotha 1874.
Priesdorff v. K., Soldatisches Führertum, Bd. 4, Hamburg 1936.
Ruhmeshalle unserer Alten Armee, Berlin 1927.
Schubert J., Pochówki żołnierskie w tradycji historycznej do czasów I wojny światowej. Powstanie cmentarzy wojskowych, „Czasopismo Techniczne” 2011, z. 16.
Schubert J., Służby grobownicze armii austro-węgierskiej, niemieckiej i rosyjskiej w czasie I wojny światowej (1915-1918), „Architektura, Czasopismo Techniczne” 2011, t. 108, z. 16.
Ślipiec J., Garnizon sulechowski i jego jednostki w latach 1698-1919, „Biuletyn Akademii Obrony Narodowej” 2004, nr 4, s. 104-110.
Tunbridge J.E., Ashworth G.E., Dissonant heritage: the management of the past as a resource in conflict, Chichester–New York 1996.
Zedlitz-Neukirch L., Neues preussisches Adels-Lexicon, oder Genealogische und diplomatische Nachrichten von den in der preussischen Monarchie ansässigen oder zu derselben in Beziehung stehenden fürstlichen, gräflichen, freiherrlichen und adeligen Häusern etc, t. 3, Liepzig1 1837.
Zedlitz-Neukirch L., Neues preussisches Adels-Lexicon, oder Genealogische und diplomatische Nachrichten von den in der preussischen Monarchie ansässigen oder zu derselben in Beziehung stehenden fürstlichen, gräflichen, freiherrlichen und adeligen Häusern etc., t. 4, Leipzig 1837.
Zuber T., The Battle of the Frontiers. Ardennes 1914, Stroud–Gloucestershire 2009.
Opracowania online i strony internetowe
Formacje armii cesarstwa niemieckiego, http://wiki-de.genealogy.net/
Głowiak M., Straty armii pruskiej w pierwszej wojnie światowej, http://www.wtg-gniazdo.org
Heimatkalenderauf das Jahr 1924 für dieKreise Grünberg und Freystadt, artykuł przetłumaczony artykuł przez Agnieszkę Czarnecką dostępny na www.tplmw.drzonow.eu
House S., The Battle of the Ardennes 22 August 1914, https://kclpure.kcl.ac.uk/portal
Kosmala G., Chylińska D., Trudne dziedzictwo. Upamiętnienia poległych podczas I wojny światowej żołnierzy niemieckich na Śląsku, www.zgrit.uni.wroc.pl
Lisiecka M., Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego, www.lwkz.pl
Listy poległych, http://des.genealogy.net
Maciuszczak W., Poznański Pułk Piechoty nr 58 (3 Posenschen Infanterie-Regiment Nr 58.), www.glogow.pl
Mościpan B., Pomnik poległych w Płotach, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Przybymierzu, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Starym Kisielinie, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Ostrzycach, www.tplmw.drzonow.eu
Mościpan B., Pomnik poległych w Zaborze, www.tplmw.drzonow.eu
Niemieckie cmentarze wojenne, www.volksbund.de
Pomniki poświęcone ofiarom I Wojny Światowej we wsiach powiatu oleśnickiego, www.olesnica.
nienaltowski.net
Projekt tworzenia drzew genealogicznych, www.geni.com
Spis mieszkańców Przytoku z 1933 r., https://adressbuecher.genealogy.net
Strona genealogiczna, www.billiongraves.com
Strona genealogiczna, www.vongoetze.com
Strona o niemieckich pomnikach poległych, www.denkmalprojekt.org
Szlaki bojowe niemieckich dywizji, www.militaerpass.net